RAV & fundaziun: Insaient co Vus utilizais il potenzial scundì da la masira FSE

Cist artitgel è la part 3 da la seria "Echta independenza or da la dischoccupaziun".

L'integraziun da personas tschertgantas en il prim martgà da lavur furma l'incumbensa principala da l'assicuranza cunter la dischoccupaziun svizra (ALV). In instrument specific e fitg complex per atlander quest finamira surordinada è la masira da martgà da lavur (AMM) per la "promoziun da l'activitad d'ina lavur indepandenta" (FSE) tenor ils art. 71a Enfin 71d da la Lescha davart l'assicuranza cunter la dischoccupaziun (AVIG) en connex cun ils art. 95a Enfin 95e da l'Ordinaziun davart l'assicuranza cunter la dischoccupaziun (AVIV).

Questa masira persequitescha il fin d'alliberar a personas dischoccupadas la planisaziun e preparaziun structurada d'ina activitad indepandenta durabla e d'ina viabilitad economica, senza ch'ellas pateschian durant la fasa da planisaziun da la pressiun existenziala d'ina perdita d'ina entrada immediata u da l'obligaziun rigida da tschertgar ina plazza. Il sustegn finanzial sa sazza primarmain sin l'ordinaziun da pajaments da daids regulars da dischoccupaziun durant ina fasa da planisaziun definida sco era secundarmain sin la pussaivla surpigliada da risicos da perdita tar garantias.

Quest rapport analisescha la masira FSE en ina profunditad giuridica e cuntegnala extrema. L'analisa sa basa cumplainamain sin las basas giuridicas da la Confederaziun, la giurisprudenza actuala dal Tribunal federal, las directivas vinculantas dal Post da secretariat d'estat per l'economia (SECO AVIG-Praxis AMM e ALE) e sin las disposiziuns d'execuziun chantonalas specificas dal Chantun Grischun. In focus regiunal spezial sa chatta sin l'execuziun administrativa per personas tschertgantas or da la regiun Viamala, numnadamain la vischnanca da Tumleastga, en interlecziun cun il Center regiunal da daziament da lavur (RAV) da Tuschan, l'Uffizi per industria, mestier e lavur (KIGA) dal Grischun ed l'Anstalt d'assicuranza sociala (SVA) dal Grischun.

Cundizions per il retratg dals daids durant la fasa da planisaziun

La concessiun da daids per la promoziun da l'activitad indepandenta è colliada tar cundizions normativas strictas e cumulativas. La verificaziun immateriala da questas cundizions tutga a l'uffizi chantonal, en il Chantun Grischun al KIGA, en stretta coordinaziun cun la cassa da dischoccupaziun cumpetenta (ALK). La masira ne servescha explicitamain betg per dar avantatgs economics betg justifieds a las personas assicuradas u per subvencionar singulas branschas, mabain ha primarmain il fin da finir durablamain la dischoccupaziun.

La persona che fa la dumanda sto primarmain ademplir las cundizions d'admissiun generalas per l'indemnisaziun da dischoccupaziun (ALE) tenor l'art. 8 AVIG. Quai implica che la persona pertutgada sto esser obligatoricamain dischoccupada e sofrir d'ina perdita da lavur calculabla da damainstans dus dis da lavur cumplets consecutivs, la quala porta ad ina perdita d'entradas. En quant che pertutga il temp da contribuziun, postulescha la lescha la prova da damainstans 12 meins da contribuziun entaifer il tschertgel da quadrament regulari da dus annis per il temp da contribuziun. Il legislatur garantescha qua dentant d'excepziuns: Er personas che sunt per motivs legals liberadas da l'adempliment dal temp da contribuziun – per exempel en consequenza d'ina furmaziun scolastica, d'ina morbgia u dal tschaiver d'ina renta da l'assicuranza d'invaliditad (IV) – pon esser autorisadas, tenend quint da pussaivels temps d'attenta spezials, per ils daids da la fasa da planisaziun.

Ina cundiziun demografica imperativa è che la persona assicurada haja accumplì il 20avel onn da vita en il mument da la pajaziun. Ultra da quai è in domicil legal en Svizra indispensabel; personas confinantas sunt exclusas da questa prestaziun specifica da l'ALV svizra e ston far valair lur dretgs en l'stadi da domicil.

Ina premissa fundamentala furma la capabilitad da daziament generala da la persona che fa la dumanda. La persona sto esser fundamentalmain pronta, en capacitad ed autorisada da acceptar ina lavur acceptabla Enfin il mument da la concessiun legalmain valida da la FSE tras il KIGA. Il SECO declera en sia AVIG-Praxis AMM (Rz. K31) categoricamain che ina incapabilitad da daziament existenta ne po betg esser legitimada tras ina disposiziun FSE relassada retroactivamain. Quai vala surtut en constellaziuns en las qualas la persona assicurada ha gia cumenzà da persaivla dador cun l'implementaziun da la fasa da planisaziun, senza avair pertutgà en in temp util ina dumanda formala tar il RAV cumpetent. La acceptaziun d'ina occupaziun betg indepandenta e acceptabla goda en la practica dal KIGA semper da prioritat avant la promoziun d'ina activitad indepandenta.

In crap da scuntrada giuridich critic tar la verificaziun da la dumanda è il connex causal tranter l'entrata da la dischoccupaziun ed il giavisch d'ina activitad indepandenta professiunala. Tenor la AVIG-Praxis AMM dal SECO staziunada (Rz. K7) è il sustegn finanzial tenor l'art. 71a e segs. AVIG strictamain exclus, sch'la persona assicurada ha desditg sia ultima plazza betg indepandenta vi dad intenziun per sa render indepandenta. L'assicuranza cunter la dischoccupaziun è concepida sco assicuranza da damaggs e ne dastga giuridicamain betg esser anticipada sco fond da fundaziun statal.

Sch'ina plazza da lavur vegn derschida per atgna culpa e senza in motiv legitimant (art. 30 al. 1 lit. a AVIG), ordinescha l'uffizi chantonal obligatoricamain dis da suspensiun en il dretg da retratg. Il Tribunal federal ha confirmà en sia giurisprudenza persistenta che la durada da la suspensiun sa mesira tenor il grad da la culpa e po esser en cas da gravanta culpa Enfin 60 dis. Sch'i exista in colliaziun causal direct tranter questa desditga per atgna culpa e la dumanda FSE, vegn la dumanda refusada cumplainamain. Quest connex causal franant vala primarmain sco interrupt giuridicamain sch'la persona assicurada sa decida mo suenter in retratg regulari da daids da plurs meins e suenter in tschertgar plazza evidentamain senza successus per l'activitad indepandenta, u sch'ella ha exercità tranteren per almain sis meins consecutivs ina activitad betg indepandenta en il martgà da lavur liber.

In'ulteriura delimitaziun essenziala pertutga la natura da l'interpresa: nova fundaziun versus surpigliada d'ina firma. Ils daids da la fasa da planisaziun serveschan concepzionalmain mo a la preparaziun d'ina existenza economica dal tut nova. La giurisprudenza dal Tribunal federal e las directivas explicits dal SECO (Rz. K23) statueschan che tar la surpigliada d'ina firma operativamain activa gia existenta u tar l'entrada associativa en in tal construct ne dastgan vegnir concedids nagins daids per la fasa da planisaziun. La ratio giuridica ed economica davos dschetga che tar ina interpresa stabilida è la fasa da planisaziun e preparaziun primara da la tutgada dal martgà gia finida. Las mutaziuns administrativas da far, sco p.ex. annunzias en il register da commerzi u terminaturs da notariat tar ina surpigliada, valan sco puras acziuns d'execuziun d'ina decisiun antreprenoriala gia serrada e ne justifieschan nagina liberaziun da plurs meins dals dovrs da l'assicuranza cunter la dischoccupaziun.

Sch'atgnas tuts las cundizions normativas sunt ademplidas, conceda l'uffizi chantonal ina fasa da planisaziun da maximalmain 90 daids, quai che corrispunda ad ina durada temporala da var quattar meins. Sch'i restan en il tschertgel da quadrament regulari da dus annis per il retratg da prestaziuns da la persona assicurada damain che 90 daids, pon quests daids da planisaziun vegnir concedids mo pli en il tschertgel dal dretg restant, essend che in transgressamain dal tschertgel da quadrament legal è inadmissibel. Sch'i sa decidand pluras personas dischoccupadas da bajagiar ensemen in singul project, ha mintga da questas personas in dretg individual sin maximalmain 90 daids.

Durant questa fasa concedida vala ina impurtanta privilegiada administrativa: La persona assicurada è liberada cumplainamain da las prescripziuns da controlla ordinarias tenor l'art. 17 AVIG. Ella ne sto betg provar a la cassa da dischoccupaziun sfors da lavur persunals ed è liberada da l'obligaziun da sa render a discurs da cussegliazion per il daziament da lavur tar il RAV. Ella retschaiva en quest intervall da temp vinavant 70 u 80 per tschient da sia entrada assicurada en furma da daids per sa deditgar a temp cumplet a la elaboraziun da sia interpresa. Avant u durant questa fasa da planisaziun po il KIGA conceder la visitas da curs u coachings specifics (per exempel il programm da promoziun FSE da l'IFJ) per transmetter las utiglias metodicas per l'apertura da la fatschenta; durant la durada da tals curs vegn la fasa da planisaziun FSE indiziada formalamain suspendida, e la persona retschaiva prestaziuns ALE ordinarias, suenter da quai che il rest dals daids FSE po vegnir retratg vinavant.

Il plan da fatschenta: entrada, verificaziun da la viabilitad e dimenschiuns finanzialas

La pura declaraziun da voluntad da sa render indepandent or da la dischoccupaziun ne basta en nagin cas per l'iniciativa da la masira FSE. Il legislatur postulescha obligatoricamain la preschentaziun d'in document da concept fundà e documentà.

Tenor l'art. 71a al. 1 AVIG e la directiva dal SECO (Rz. K36) sto la persona che fa la dumanda preschentar in uschè numnà project rudimentar, tipicamain en furma d'in plan da fatschenta u d'in document da concept detaglià. Quest project rudimentar sto esser orientà obligatoricamain sin bajagiar ina existenza durabla ed economicamain viabla. Tenor il cuntegn demanda l'administraziun indicaziuns structuradas e realisticas davart differents secturs da fatschenta. A l'entschatta da quai sa chatta la descripziun da l'idea da fatschenta, la quala circumscriva precisamain ils products u servitschs ufrids sco era il caracter unich (Unique Selling Proposition). Collià cun quai vegn postulà ina analisa dal martgà, la quala identifitgescha la concurrenza directa, evaluescha la fortezza e debilezza da quella e definescha la eglera da clients visada ed ils martgàs da vendita geografics. Aspects operativs sco l'organisaziun persunala, la logistica, l'infrastructura e las localitads necessarias sco era la furma giuridica planisada ed il sesez da l'interpresa ston Blat esser exponids.

Il cor quantitativ dal plan da fatschenta furma la planisaziun finanziala: qua ston vegnir elaborads in budget da liquiditad e da fatschenta detaglià per il prim onn operativ, ina structuraziun dal chapital atgna e da terzs necessari sco era ina planisaziun da gir e da rendita realistica. Arrodonà vegn il dossier tras in plan d'acziun cronologic, il qual represchanta en moda transparenta ils puncts da marcatga ed ils dovrs ch'i dat Enfin la partenza definitiva da l'interpresa. Ultra da quests documents specifics per la fatschenta sto la dumanda FSE vegnir cumplettada tras annexs formals sco in curriculum vitae actualisà, diplomas da furmaziun relevants e attestats da lavur, per provar la qualificaziun persunala e da la branscha da la persona fundadra.

Per ina persona tschertganta cun domicil en la vischnanca politica da Tumleastga (la quala è naschida tras fusiuns or da las fracziuns d'Almens, Paspels, Pratval, Rodels e Tomils) cumenza il prozess administrativ obligatoricamain tar il Center regiunal da daziament da lavur (RAV) da Tuschan, il qual sa chatta vi da la Feldstrasse 2 respectivamain 4 en 7430 Tuschan. La cussegliazion da persunal dal RAV registrescha primarmain il giavisch d'ina activitad indepandenta, evaluescha la capacitad en in prim discurs da cussegliazion ed handitgescha il formular da dumandas detaglià. La dumanda FSE cumplainamain cumpilada, inclusiv plan da fatschenta e tut ils annexs, vegn silsuenter entrad en tras il RAV. Il RAV da Tuschan fa ina verificaziun preliminary formala e constatada sch'las cundizions dal dretg d'assicuranza sunt ademplidas, avant ch'el transmetta il dossier a l meglier instanza da decisiun chantonala surordinada. En il Chantun Grischun tutga la decisiun immateriala definitiva davart la concessiun da masiras FSE a l'Uffizi per industria, mestier e lavur (KIGA), specificamain a la secziun Masiras da martgà da lavur (AMM) cun sesez vi da la Ringstrasse 10 en 7001 Cuira.

L'evaluaziun da cuntegn e microeconomica dal project entrà succeda tras ils spezialists da la secziun AMM dal KIGA Grischun. Il focus da questa evaluaziun sa chatta sin la viabilitad economica e la durabilitad dal model da fatschenta en l'ambient da martgà regiunal e surregiunal. Parada la realisabilitad operativa dubitabla en vista a las fizas preschentadas, u sa mussa ch'la persona assicurada sazzess tar l'interpresa planisada a lung tschertgel mo parzialmain occupada (suboccupaziun) e restass uschia per in temp indefinit parzialmain dischoccupada, è il KIGA obligà tenor la lescha da refusar il project. Ils daids da l'ALV ne dastgan sut naginas circumstanzas vegnir instrumentalisads per mantegnair artificialmain ina suboccupaziun durabla u in project d'amatur betg rentabel tras subvenziuns da la communitad d'assicurads.

Nessun sol l'ordinaziun da daids, prevede l'AVIG en l'art. 71a al. 2 ina furma da prestaziun subsidiara: la surpigliada dal risico da perdita tras ina garantia. Demanda la persona assicurada questa opziun, vegn il plan da fatschenta sottomess ad ina verificaziun da credit bancaria anc pli rigorosa. Il KIGA Grischun transmetta il dossier en quest cas ad ina organisaziun da garantia renconoschida e subvenzionada da la Confederaziun. Per il Chantun Grischun è primarmain cumpetenta la societad cooperativa da garantia BG OST-SÜD per IMM domiciliada en St. Gallen, la quala sa cumporta tenor principis d'economia empresariala, dentant senza finamira da tschertgar scuntrada. Questa societad cooperativa po conceder garantias Enfin in import maximal da 1 milliun francs svizers, nua che il fond da cumpensaziun da l'ALV surpiglia en cas da perdita 20 per tschient da quest risico (maximalmain 200'000 francs). La BG OST-SÜD evaluescha il model da fatschenta, las fizas planisadas per ils proxims trais annis, la planisaziun da liquiditad e la bonitad dals exponents tras calculaziuns da sustegnabilitad detagliadas.

La surpigliada d'ina tala garantia è colliada cun custs per ils petents: la verificaziun importescha ina taxa da basa da 500 francs per credits Enfin 30'000 francs, cun l'agiunta da 100 francs per mintga ulteriurs 10'000 francs, nua che il SECO surpiglia questas taxas en il quadrament da la FSE; per la garantia currenta vegn calculada pli tard ina pramia da risico annuala da 1.25 % da l'import da la garantia. In aspect temporal decisiv: sche in'aiuto erwerbslose Person vult cumulair daids da la fasa da planisaziun cun ina tala garanzia da risico da perdita, sto la dumanda respectivament vegnir tschertgada obligatoricamain entaifer las primas 19 emanas da la dischoccupaziun controllada; vegn demandada mo ina garantia senza daids, importescha il termin d'entrada 35 emanas.

Laschiglias tar l'annunzia AVS e dimenschiuns dal dretg d'assicuranza sociala

Il prozess da transisiun or dal status da la dischoccupaziun betg indepandenta en l'independenza è caracterisà en Svizra tras ina rait strampa e savens pauc intuitiva d'obligaziuns dal dretg d'assicuranza sociala e da taglia. La renconoschientscha formala sco "persona cun activitad indepandenta" ne succeda en nagin cas automaticamain tras in inscripziun en il register da commerzi, mabain postulescha in prozess specific tar l'Assicuranza d'onns e da giuvens survesvids (AVS). Per personas cun sesez da fatschenta en il Tumleastg è l'Anstalt d'assicuranza sociala (SVA) dal Grischun vi da la Ottostrasse 24 en Cuira l'autoritad cumpetenta en la causa ed en il lieu. Qua sa scundan laschiglias impurtantas, las qualas pon menar tar ina planisaziun deficienta tar ina damanda da restituziun da prestaziuns ALV, tar il refus da mazzas da la cassa da pensiun u tar grondas pajaziuns posteriuras da taglia.

Il giuridicamain pli consequential dilemna scuntra ils fundaturs gia tar la tscherna da la furma giuridica. La practica dal SECO (Rz. K12) conceda als participants da la FSE zwar libertad formala en la tscherna da lur vehichel giuridich, dentant las consequenzas en il dretg d'assicuranza sociala sunt dicotomicas: sa decida in fundatur per ina interpresa individuala u per ina societad en collectiv, la qualifichescha la SVA Grischun sco persona cun activitad indepandenta. El porta il risico antreprenorial cumplet e paja contribuziuns persunalas d'AVS/AI/IP en altezitad da maximalmain 10 % sin sia entrada pura or da la lavur. En quest status scada l'obligaziun da contribuziun a l'assicuranza cunter la dischoccupaziun; consequentamain ne exista tar in fiasco da fatschenta nagin prutecziun pli cunter la dischoccupaziun, e la conclusiun d'ina assicuranza cunter accidents obligatoria (UVG) scada en favur da soluziuns voluntarias sco la FUV u la prolungaziun da la prutecziun cunter accidents ALV tras ina assicuranza da patg tar la Suva per maximalmain sis meins.

Constituescha il fundatur dalettant ina persona giuridica (GmbH u AG), vegn el or da la perspectiva dogmatica da la SVA Grischun in impiegà betg indepandent da sia atgna societad. Quai obliescha el e sia societad tar la pajaziun da tut las contribuziuns socialas paritarias, inclusiv las pramias ALV e las contribuziuns a la prevenziun professiunala (cassa da pensiun, BVG), sch'il paja transcenda il prag d'entrada da 22'050 francs per onn. La "laschiglia ALV" scunda qua entaifer (ancorada en l'art. 31 al. 3 lit. c AVIG) dschetga dentant che quests associads, malgrà la pajaziun da contribuziun consequenta, en cas d'ina diminuziun da mandats massiva u d'ina crisa causada tras ina pandemia ne han nagin dretg sin indemnisaziun per lavur reducida u daids da dischoccupaziun regulars, uschè daditschs ch'els pon influenzar en lur funcziun sco directurs u cussegliers d'administraziun las decisiuns strategicas da l'interpresa en moda determinanta. Il legislatur eita uschia il potenzial d'abus tenor il qual antreprenurs pudessan sa metter sez en lavur reducida sin custs da l'ALV. Pir tar ina separaziun definitiva e betg Invertibla da l'interpresa – tras liquidaziun, bancrott u vendita cumpletta da las quotas e tschaiver da l'autorisaziun da signatur en il register da commerzi – nascha in dretg executabel giuridicamain sin indemnisaziun da dischoccupaziun.

In'ulteriura laschiglia giuridica profunditada è la problematica da la "pseudo-independenza". Sche fundaturs tschernan la via da la interpresa individuala, succeda la renconoschientscha dal status tras la SVA Grischun obligatoricamain ex post, pia pir suenter che l'activitad da fatschenta è vegnida vertend cumenzada. La SVA ne sa sazza tar la giudicaziun betg sin declaraziuns d'contrat tranter il mandatar ed ils clients da quel, mabain analisescha strictamain las circumstanzas economicas effectivas. Per vegnir qualificà sco indepandent tenor il dretg d'assicuranza sociala ston cundizions obligatorias esser ademplidas cumulativamain: Il fundatur sto far investizions impurtantas en l'atgna infrastructura da fatschenta, purtar persunalmain il risico da perdita e da finanzas, preschentar sa sin il martgà sut atgen num da firma e ne esser betg sottomess en l'execuziun da sias incumbensas a las directivas da terzs. Sco regla da poim centrala da las cassas da cumpensaziun vala la pluralitad dals mandants. Sche l'atgna firma realisescha sur 50 per tschient da sia entrada annuala tar in unich mandant u dispona el da damain che trais clients indepandents, nascha in ferm suspect sin dependenza economica e pseudo-independenza. Refusa la SVA la renconoschientscha u retschaiva ella quella retroactivamain en il quadrament d'ina controlla d'patrun ordinaria, sunt las consequenzas fiscalas dracticas: Il "client" formal vegn requalificà ex tunc sco patrun legal ed è obligà da pajader retroactivamain las contribuziuns da l'impiegà e dal patrun tar l'AVS/AI/IP, ALV ed las pramias BVG Enfin tschintg annis sin l'onorari pajà. Per il participant FSE sa thematichesca quai betg mo la perdita da sia independenza, mabain expona el al risico che il KIGA Grischun metta en dubi ils daids da la fasa da planisaziun concedids, sch'i vegn creà l'apparenta che la supposada fundaziun d'interpresa saja vegnida orientada dapi l'entschatta sin ina occupaziun fissa scundida sut il mantagl d'in mandat.

Per blers fundaturs furma il chapital accumulà en las cassas da pensiun (BVG) la funtauna da finanziamain la pli impurtanta per l'independenza. Er qua cuntegna la regulaziun obstaculs tgaus. Il retratg en contant da la prestaziun da liberaziun per motiv da fundar ina fatschenta è approvà tras la Lescha davart il dretg da liberaziun (FZG), dentant collià tar restricziuns formalas strictas. Primarmain è quest retratg dogmaticamain mo pussaivel tar la fundaziun d'ina interpresa individuala u d'ina societad en collectiv; sco gia exponì, resta il fundatur d'ina AG u GmbH en la posiziun d'in impiegà betg indepandent, pervia da quai che il retratg anticipà da las mazzas per motiv da l'independenza li vegn vergonzà categoricamain. Secundarmain postuleschan las instituziuns da prevenziun sco conditio sine qua non ina attestaziun uffiziala da la SVA Grischun che la persona pertutgada è affiliada a la cassa da cumpensaziun en l'occupaziun principala sco persona cun activitad indepandenta.

L'aspect il pli critic è dentant il termin da decadenza absolut: la dumanda per la pajaziun en contant dal chapital da prevenziun sto vegnir entrad en obligatoricamain entaifer 12 meins suenter l'entrada effectiva da l'activitad indepandenta tar la cassa da pensiun u la fundaziun da liberaziun. Scada il fundatur quest termin – per exempel pervia ch'el ha retardà la preschentaziun sin il martgà u pervia che il prozess da renconoschientscha tar la SVA Grischun sa prolunghescha pervia da dumandas posteriuras davart facturas u offertas –, è l'access sin las mazzas da la cassa da pensiun per quest finamira pierdù irrevocablamain. Giu che vult sa segurar privatamain en consequenza d'ina mancanza d'affiliaziun BVG po sco indepandent senza cassa da pensiun spaggnar fiscalmain favurisà tras il piler 3a Enfin 20 per tschient da sia entrada annuala netta pura (en l'onn da taglia 2026 maximalmain 36'288 francs) per la vegliament.

Ultra da questas consideraziuns dal dretg social ne dastga l'aspect fiscal betg vegnir trascurà: Er ils daids da dischoccupaziun retraggs durant la fasa da planisaziun tras il KIGA valan tenor il dretg fiscal sco entrada sottomessa a la taglia, pervia da quai che ils recepturs ston furmar las reservas correspundentas per las taglias chantonalas e la taglia federala directa.

Annunzia da departida dal RAV Tumleastg e las consequenzas giuridicas suenter la fasa da planisaziun

Per personas tschertgantas cun domicil en las vischnancas dal Tumleastg furma il Center regiunal da daziament da lavur (RAV) da Tuschan la secziun primara tar l'assicuranza cunter la dischoccupaziun. L'scadenza calendaria da la fasa da planisaziun concedida da maximalmain 90 dis marchescha in punct da rupture giuridicamain altamente relevant, tar il qual ina decisiun definitiva e vinculanta davart il futur professiunal da la persona assicurada sto vegnir meina.

Immediatamain suenter la fin da la fasa da planisaziun concedida, il pli tard dentant simultanamain cun il retratg dal davos daid FSE, è la persona assicurada obligada tenor la lescha da declarar en scrit a la secziun Masiras da martgà da lavur dal KIGA Grischun en Cuira sco era al cusseglier da persunal responsabel dal RAV Tuschan sch'il project scizzà en il plan da fatschenta vegn realisà operativamain e sch'l'independenza principala vegn cumenzada u betg. Quest mument postulescha ina decisiun strictamain binaria. Ina cuntinuaziun hibrida, tar la quala la persona mena vinavant il project FSE forsa betg anc cumplainamain madur en occupaziun a temp parzial, declara sia independenza sco entrada intermediara ed adossescha simultanamain vinavant daids or da l'assicuranza cunter la dischoccupaziun ordinaria, è suenter il retratg da daids da planisaziun categoricamain scumandada tras il legislatur.

Scenario A: Realisaziun cun successus da l'independenza e la rait da segirezza ALV

Sa decida il fundatur per la realisaziun operativa da si'intenziun, succeda l'annunzia da departida uffiziala da la posiziun da lavur publica tar il RAV Tuschan, tras quai che il status sco persona annunziada dischoccupada finescha. Cun quest pass scadan tut ils dovrs da martgà da lavur, dentant era il dretg sin pajaziuns da daids staziunadas per meins regulars.

Per promovair la prontadad da risico per fundar desiderada or da l'economia publica e per mitigair las consequenzas dramaticas d'in fiasco antreprenorial baud, implementescha l'AVIG a quest punct in mecanissem da prutecziun giuridich substanzial. Per personas che fan il midament en l'independenza suenter ina fasa da planisaziun promossa tras l'ALV vegn il tschertgel da quadrament regulari da dus annis per il retratg da prestaziuns prolungà massivamain sin quattar annis (art. 71d al. 2 AVIG).

Sche sa mussa che la start-up entaifer quest fenestra prolungada da quattar annis ne po betg surviver, garantescha questa rait da segirezza a la persona da tschaiver formalamain e definitivamain l'activitad indepandenta e da sa restar da nov dischoccupada tar la vischnanca da domicil ed il RAV Tuschan. Ella po en quest cas far valair il dretg restant da sias daids vertend avertas (nua che ils 90 daids FSE gia consumads vegnan retraggs), senza ch'ella sto ademplir la cundiziun d'in nov temp da contribuziun da dudesch meins generà or d'ina lavur betg indepandenta. Questa regulaziun prutegia fundaturs disgraziads en moda effectiva avant la sortida directa e la via en l'agid social chantonal. Il Tribunal federal ha confirmà en giudicaments orientaturs (sco BGE 133 V 133) che questa prolungaziun dal tschertgel da quadrament da quattar annis per eitar in tractament betg egval vala betg mo per operaturs d'interpresas individualas, mabain sto vegnir applitgada explicitamain era per personas similas al patrun, las qualas han fundà ina GmbH u AG e las qualas la han demonstrablamain iterà e liquidà.

Scenario B: Interrupziun dal project e return en l'obligaziun da controlla

Riva il petent a la fin da la fasa da planisaziun suenter in'analisa da martgà approfundada tar la conclusiun che siu project ne passa betg la verificaziun da la realitad economica u che la finanziamain necessaria ne po betg vegnir retdada, sto el sa renunziar sin il cumenzament da l'independenza principala. Las consequenzas giuridicas da questa interrupziun sunt strictas e postuleschan in agir immediat.

Primarmain sto il project promovì tras la FSE vegnir tschaivramain e definitivamain desistì; ina cuntinuaziun sco passatemp u sco pitschna lavur ancassada sut retratg da daids ALV è scumandada tras la lescha. Secundarmain sa chatta la persona dapi il prim d'on suenter la fin da la fasa da planisaziun perina vouta sottomessa cumplainamain a las prescripziuns da controlla estensivas da l'assicuranza cunter la dischoccupaziun. La suspensiun dals dovrs vegn revocada; la persona assicurada sto dar per la via tar il RAV Tuschan immediatamain darvis provs da lavur persunals en furma da candidaturas qualificadas ed è obligada da acceptar perina vouta per mitigair damaggs mintga lavur betg indepandenta e acceptabla.

Ina relevanza giuridica speziala retschaiva la sa cumportar dal petent durant e a la fin da la fasa da planisaziun. Bricia la persona la fasa da planisaziun per motivs ch'ella ha sez da reponder u renunzia ella suenter il retratg cumplet dals 90 daids or da motivs puramain subjectivs ed atgnas culpas sin la fundaziun d'interpresa effectiva, prevede l'AVIG mecanissems da sancziun severas. Tenor l'art. 30 al. 1 lit. g AVIG ordinescha l'uffizi chantonal en tals cas ina suspensiun en il dretg da retratg. Questa sancziun po strepar a la persona dischoccupada il daid per in dumber definì da dis, nua che la mesira da strimment sa mesira en moda proporziunala tar il grad da la culpa, en questa constellaziun specifica dentant legalmain limitada sin maximalmain 25 dis da suspensiun.

Sch'i sa mussa tar controllas pli tardivas da las cassas da cumpensaziun u da las cassas da dischoccupaziun che ils daids da la fasa da planisaziun sunt vegnids retraggs sut pretensiun da faits fauls – per exempel sche il KIGA reconoscha che la firma supposadamain planisada era gia prima da la garanzia FSE operativamain activa cumplainamain u sche en fatg existiva gia ina occupaziun betg indepandenta sut il mantagl da l'independenza –, qualifichescha la lescha ils daids retraggs obligatoricamain sco retratg betg legal da prestaziuns. Tenor la Lescha federala davart la part generala dal dretg d'assicuranza sociala (art. 25 al. 1 ATSG) ha la cassa da dischoccupaziun da demandar retroactivamain quests imports.

Ils termins da prescripziun per questas demandaziuns retroactivas sunt stricti: Il dretg da demandaziun retroactiva scada en regla generala suenter trais annis (termin relativ) suenter che la cassa n'ha obtegnì enconoschientscha da quai, il pli tard dentant suenter tschintg annis suenter la singula pajaziun (termin absolut). La giurisprudenza dal Tribunal federal statuescha ultra da quai che tar demandaziuns retroactivas derivadas d'actuns ch'in pon esser chastiads (sco fraud tar l'intrada da dumanda), è determinatitiv il termin da prescripziun dal dretg penal pli lung; quest termin pli lung sa stende tenor BGE 147 V 417 era sin ils ertavels dal receptur punibel, essend che debits da restituziun sunt sottomess a la successiun universal dal dretg d'ertar e ne pertutgan betg unicamente la persona. Ina remissun da la restituziun è pussaivla mo tar bona credientscha attestada e simultana preschentaziun d'ina gronda difficultad economica, quai che è exclus categoricamain tar engian da persagchezza tar ils cussegliers dal RAV.

Conclusiun

La masira RAV 'promoziun da l'activitad d'ina lavur indepandenta' sa preschanta sco in instrument fitg effectiv, cun senn per l'economia publica, dentant administrativamain e giuridicamain extremamain exigent da l'assicuranza cunter la dischoccupaziun svizra. La concessiun dals 90 daids da planisaziun tras il post spezialisà AMM dal KIGA Grischun ne postulescha betg mo la preschentaziun d'in project rudimentar economicamain supportabel e tenor la tecnica da finanzas ponderà, mabain presuppona obligatoricamain l'exclusiun senza fura da quina culpa atgna causala tar la desditga da contrat previa.

Futurs antreprenurs or dal territori da racolta dal RAV Tuschan ston s'indrizzar e vegnir al clatg obligatoricamain davart la vasta importanza dal dretg d'assicuranza sociala da lur decisiuns. Il champ da tensiun giuridich tranter la tscherna da la furma giuridica (interpresa individuala versus GmbH/AG) e la renconoschientscha sco persona cun activitad indepandenta tras la SVA Grischun cuntegna risicos finanzials existenzials. Quests sa stendant da pajaziuns posteriuras pervia da pseudo-independenza constatada sur la blocada da prestaziuns ALV per personas similas al patrun Enfin al scader betg Invertibel da dretgs da la cassa da pensiun pervia dal mancar da termins stitgs. Mo pugi che fa a la fin da la fasa da planisaziun da 90 dis ina annunzia da departida correct e transmetta l'activitad antreprenoriala ordinariamain sin il martgà professita da la prolungaziun da quattar annis dal tschertgel da quadrament ALV, la quala servescha sco rait da segirezza statala essenziala, sche il pass en l'independenza pateschiss or d'spetgas in fiasco.